“Narysował je w mieście Gelibolu (Gallipoli) biedny Piri Reis, syn Hadżi Mehmeta, znanego jako syn brata Kemela Reisa. Niech Bóg wybaczy im obu w świętym miesiącu muharram 919 r. (1513 r.) – napisał autor map w suplemencie zatytułowanym Bahriye, dodając - “Nikt dziś nie ma takiej mapy jak ja” . Na mapie pojawia się linia brzegowa kontynentu do złudzenia przypominającego Antarktydę, zanim ta została oficjalnie odkryta ponad 300 lat później. Jest jeszcze coś – mapa ukazuje połączenie lądowe Ameryki Południowej z domniemaną Antarktydą oraz Ziemię Królowej Maud zanim, co udowodniły badania sejsmiczne, pokryła się lodem. Ostatni raz Ziemia wyglądała tak 11 tysięcy lat temu. Przyjrzyjmy się enigmatycznym mapom zapoznając się z rozbieżnymi opiniami naukowców.

Kartograf, admirał turecki, urodzony prawdopodobnie w Gallipoli około 1468-70 r. Przez 14 lat służył u boku swojego wujka Kemal Reisa pływając w basenie Morza Śródziemnego, jak pisał, “niemiłosiernie gnębiąc wrogów islamu”. Po 1510 r. wrócił do Gallipoli, gdzie w 1523 r. powstała pierwsza z jego dwóch map świata. Cztery lata później dowodził kilkoma jednostkami, towarzysząc Wielkiemu Wezyrowi Ibrahimowi Pasza do Aleksandrii w Egipcie, kontynuując podróż do Kairu, gdzie zaprezentował swoje dzieło sułtanowi. W 1521 r. swoje obserwacje i materiały zamieścił w księdze Kitami Bahriye (Księga Morza), nazwanej największym ottomańskim kompendium geografii, które przedstawił Sułtanowi Sulejmanowi Wspaniałemu. Mapy Piri Reisa odkrył Bey Helil Ethem, dyr. Generalny Topkapi Serai w Istambule, gdy pałac przerabiano na muzeum. Ethem podzielił się odkryciem z prof. Deismannem. Ten z kolei pokazał ją wybitnemu niemieckiemu orientaliście dr. Paulowi Kahle. Ruszyła lawina publikacji i ukazała się książka samego Kahle. Rozpoczął się wielki spór i próby rozwikłania jednej z największych zagadek ludzkości.

Znana nam mapa Piri Reisa ( 90x65 cm) jest w istocie zachodnią częścią (około 1/3) oryginalnej mapy świata. Mapa zawiera liczne opisy i inskrypcje z jednym wyjątkiem w języku ottomańskim-tureckim. W centrum mapy znajduje się Ocean Atlantycki otoczony wybrzeżami Francji, Hiszpanii i Zachodniej Afryki. Po lewej widać Amerykę Południową, Centralną i Karaiby. Na południu przyciąga uwagę tajemniczy Południowy Kontynent.

Charakterystyczną cechą wykonanej w stylu portolańskim mapy są linie koncentrycznie odchodzące od róż kompasu. Brak na niej oznaczenia długości i szerokości geograficznej prócz równika, zwrotnika i kół podbiegunowych. Jedyne nazwy miejsc pojawiające się na mapie odnoszą się do punktów na wybrzeżach. Na mapie znajdują się dwie duże róże kompasu, trzy małe i część sieci odchodzących od nich linii. Ich ułożenie ewidentnie wskazuje, że na całej mapie świata znajdowało się 16 róż kompasów ulokowanych po dużym okręgu wokół centralnego największego kompasu umieszczonego w pn-wsch Afryce nad Kairem.

Typowym zabiegiem dla map wczesnego XVI w. było powiększenie skali Nowego Świata w relacji do skali dla Starego Świata. Równik jest poprawnie położony zarówno w Starym jak i Nowym Świecie, natomiast zwrotniki w Nowym Świecie przesunięte są zbyt daleko odpowiednio na północ i południe. W efekcie punkty na północ od równika w Nowym Świecie usytuowane są zbyt daleko na północ w relacji do Europy (dotyczy odpowiednio półkuli południowej). Cel takiej operacji dyskutowano na wielu forach. Bez skutku.

Jedna z inskrypcji na mapie mówi o źródłach z jakich korzystał Piri Reis tworząc swoje dzieło: “Ręka biednego człowieka narysowała i skompletowała tę mapę z około 20 tablic i map świata. Tablice pochodzą z czasów Iskandera dhu-Karniana (Aleksander Wielki przyp. autora) i pokazują niezamieszkaną część świata. Arabowie nazywają te tablice Jaferya.

Korzystałem z 8 Jaferyi, jednej arabskiej mapy Hintu, 4 niedawno stworzonych map portugalskich pokazujących krainy Sintu, Hintu, Cin geometrycznie wyrysowanych jak i z mapy Kolumba w części zachodniej.” O mapie Kolumba - do dziś nieodnalezionej - mówi również w Bahriye. Kilku komentatorów zakłada, że Piri Reis odnalazł mapy w słynnym zbiorze w Aleksandrii. Piri Reis nigdzie o tym nie wspomina. Hipotezy te wywodzą się z jedynie z powyższej inskrypcji, mówiącej o mapie z czasów Aleksandra.

Południowy Kontynent, Terra Australis, Antarktyda – czym jest tajemniczy kontynent na południe od połączonej z nim wąskim pasem lądu Ameryki Południowej?

W 1954 r. mapy trafiły na biurko amerykańskiego kartografa Mallerego, który zaprosił do współpracy Waltera z Instytutu Hydrologicznego Marynarki Wojennej USA. Obaj panowie podobnie jak zajmujący się nimi ojciec Lineham, dyrektor obserwatorium w Weston i kartograf Marynarki Wojennej USA oraz prof. Hapgood stwierdzili jednogłośnie, iż niewytłumaczalnym i zdumiewającym jest, skąd w 1513 z taką precyzją przedstawiono na mapie linie brzegowe Antarktydy jak i dokładność długości i szerokości geograficznych, zgodnych z dzisiejszymi pomiarami. Wykonali siatkę geograficzną, za pomocą której przenieśli mapę na globus. Wnioskują, iż, wysepki i linie Antarktydy zaznaczono na mapie Piri Reisa prawidłowo. Jednakże prawdziwe rewelacje przyniosły badania sejsmiczne i ekspedycje na Antarktydę w 1949 i 1952 r. Kontury Antarktydy na mapie Piri Reisa przedstawiają linię brzegową Antarktydy zanim pokryła się lodem i kiedy była jeszcze połączona pasem lądu z Amerykę Południową – 11 tys. lat temu.

W najnowszej książce poświęconej mapom zatytułowanej “Piri Reis map of 1513” amerykański uczony Gregory C. McIntosh polemizuje z powyższymi tezami.

Otóż na powierzchni domniemanej Antarktydy znajdują się inskrypcje obok wizerunku węża: “w tej krainie żyją białe bestie i woły z czterema rogami” – napisali Portugalczycy na swoich mapach. “Kraj jest nagi. Wszystko jest odległe i w ruinie i mówi się, że jest tu dużo gadów. To dlatego Portugalczycy nie przybili do jej brzegów, o których mówi się też że są bardzo gorące” McIntosh pyta: czy to ma być Antarktyda? Cytując kolejny fragment opisu:

“Ziemie te nie są zamieszkane, ale pełne przypraw”, snuje teorię, że opis odnosi się do Brazylii. Kto się pomylił? Portugalczycy, Piri Reis, McIntosh? Co widzieli Portugalczycy?

McIntosh przywołuje tradycję lądu południowego w kartografii począwszy od starożytnej Grecji, wedle której masy lądu na północy musiały być zrównoważone przez ląd na południu. Koncepcja kontynuowana przez Ptolemeusza uformowała myśl geograficzną XV i XVI w. Mapa Ptolemeusza wydrukowana w 1477 r. ukazuje Terra Incognita na południe od równoleżnika 15 S, łączącą Afrykę i Azję. Autor pisze: “kiedy wizje Ptolemeusza skonfrontowano z nowo odkrytymi wodami na południe od Afryki i Nowym Światem, zrodziła się, jak się wydaje, wiara w połączenie między Ameryką Pd. i Południowym Kontynentem. McIntosh pisze, iż podobne połączenie lądowe widać na mapie Homema (1519-1521) oraz że, “troszeczkę” podobny łuk widać na mapie Cantino z 1502 r.

Mapa Homema została sporządzona po mapach Piri Reisa. By popatrzeć na mapę Cantino wystarczy wpisać jej nazwę w wyszukiwarce. Autor zdecydowanie przesadza nawet z “troszeczkę”.

McIntosh wysuwa tezę, iż połączenie lądowe Turek musiał skopiować z map Portugalczyków. Portugalczycy, według niego, mieli być zainteresowani pod względem politycznym i handlowym blokadą Hiszpanów przed żeglugą na zachód do Orientu. Jedyną alternatywą pozostawała droga przez Przylądek Dobrej Nadziei pod kontrolą Portugalczyków. Taka mapa miała się opłacać.

Mallery skonstruował siatkę dzięki której porównał Ziemię Królowej Maud na mapie Piri Reisa z współczesną mapą Swithinbanka. Mallery nie ma wątpliwości co do identyczności obu linii. McIntosh zamieszcza w swojej książce rysunki, jakimi posługiwał się Mallery, oskarżając go o celowe zniekształcenie rysunku, dodając, iż tak czy inaczej był to zabieg bezcelowy, bo linie brzegowe po prostu nie są identyczne.

Mallery i następcy wysuwają hipotezę: prawzorem tak dokładnej mapy musiała być jakaś dawna, wysoko rozwinięta cywilizacja dysponująca ogromną wiedzą matematyczną, geograficzną i kartograficzną. Dodajmy cywilizacja z czasów gdy Amerykę Południową łączył z Antarktydą pas lądu, a Antarktyda nie była pokryta wiecznym lodem.

McIntosh kontrargumentuje: jeśli faktycznie mapy były kopiowane, były to kopie kopii jeszcze innych kopii, dlaczego nie pojawiają się błędy w kolejnych kopiach, co obserwuje się zawsze przy kopiowaniu manuskryptów czy map. Nasuwa się fundamentalne pytanie: dlaczego McIntosh zakłada, że błędy się nie pojawiały? Przecież znamy wersję finalną z

1513 r..

Autor twierdzi, że jak przyznaje poprawne położenie Zwrotnika Koziorożca wobec Południowego kontynentu należy przypisać “interpretacji i zgadywaniu” jako że mapa w stylu portolańskim nie posiada współrzędnych.

Podczas II wojny światowej opracowano specjalną projekcję map, dzięki której na płaskiej mapie można przedstawić cały glob i porównać odległości do dowolnego punktu na Ziemi z centrum projekcji. Naturalnie kształty lądów zostają wtedy mocno zniekształcone. Mallery porównali mapy Piri Reista i projekcję mapy świata znad Kairu, czyli tam gdzie znajdowała się centralna róża kompasu. Wynik był zdumiewający. Zniekształcenia Ameryki Południowej i Antarktydy były identyczne. McIntosh twierdzi, że centralny kompas był cechą każdej mapy portolańskiej. Po drugie, projekcja taka ukazuje całą Ziemię łącznie z punktem przeciwległym do punktu centralnego w przeciwieństwie do mapy Piri Reisa. Dlaczego autor zakłada, że intencją autora było przedstawienie całego globu?

Nowojorski prawnik, członek towarzystwa geograficznego Mercator Society i ekspert zajmujący się badaniami historycznymi starożytnych map Leslie Trager, dokonał niedawno zdumiewającego odkrycia. Przeglądając w nowojorskiej bibliotece woluminy ze starego księgozbioru natknął się na mapę, która z wyjątkową dokładnością przedstawiała zarys linii brzegowej Antarktydy. Mapę sporządzono w pierwszej połowie XVI w. Nie dość na tym na mapie znajdują się wyspy w wieku XVI pokryte Lodowcem Szelfowym Rossa. Trager na podstawie książki Ice Chronicles autorstwa Paula Mayewskiego i Franka White’a, opisującej historyczne zmiany klimatu w rejonach polarnych ustalił, że wysepki te wystawały ponad poziom oceanu w latach 900-300 p.n.e. Kto zatem dotarł pierwszy do Antarktydy?

Za czasów Aleksandra Wielkiego, kiedy powstawały mapy, na których miał się wzorować Piri Reis zarówno wyspy od dawna znajdowały się pod lodem, a łuk lądu pod wodą. Pierwowzór mapy musiał powstać dużo wcześniej. Mapy Piri Reisa były kopiami kopii.

Analizując lektury badaczy map, nie można powstrzymać się od wniosku, że większość wpierw stawia tezę, a później stara się ją udowodnić. Czy Mallery faktycznie zniekształcił rysunek? Być może. Pewnie linie brzegowe nie zgadzają się w 100 %. Czy takie podobieństwo można zatem przypisać jedynie “zgadywaniu” i “interpretacjom”? Co stałoby się gdyby udowodniono, że jest to bez wątpliwości Antarktyda? Trzeba by przeprowadzić rewizję historii odkryć geograficznych, a oficjalną datę odkrycia Antarktydy z 1820 r. cofnąć sporo wstecz. Jednakże odpowiedź na pytanie, w jaki sposób na mapie z 1513 r. pojawił się kontynent w swojej formie sprzed 11 tys. lat mogłoby wstrząsnąć dziejami człowieka na Ziemi. Dlaczego o niewyjaśnionych zagadkach z przeszłości nie dyskutuje się nieco szerzej stawiając trudne pytania i wysuwając wyważone argumenty? Ostentacyjnie pomijane ostentacyjnie podważają wiele powszechnie obowiązujących teorii. Jak to powiadają Brazylijczycy “nawet przeszłość nie jest pewna”.